Een gesprek met docent grafiek Jan D'Haene

Veel Academies voor Beeldende Kunst schreven zich in voor Atelier in Beeld, om zo hun atelier voor jullie open te stellen. Een fysiek bezoek is nu niet mogelijk, maar dat belet ons niet om enkele vragen af te vuren op de enthousiaste docent grafiek Jan D'Haene van Kunstacademie Zwevegem.

Grafiekatelier Kunstacademie Zwevegem

Waarom doen jullie mee met Atelier in Beeld?

Atelier in Beeld spruit eigenlijk voort uit het West-Vlaamse Buren bij kunstenaars. Dat evenement ging voor de eerste keer door in 2003 en was een samenwerking tussen de provincie West-Vlaanderen en de Noord-Franse regio, waar het evenement beter bekend stond onder de naam ‘Portes Ouvertes d'Ateliers des Artistes’.

Het was ook de Kunstacademie van Zwevegem niet ontgaan dat Buren bij kunstenaars veel nieuwsgierige én geïnteresseerde bezoekers op de been bracht om her en der ateliers te bezoeken van regionale kunstenaars.

In oktober 2013 namen de ateliers Grafiek en Tekenkunst van Kunstacademie Zwevegem voor de eerste keer deel aan Buren bij kunstenaars. Het evenement bood onze studenten de unieke mogelijkheid om, naast de jaarlijkse eindejaarstentoonstellingen, hun artistiek werk ook nog eens te tonen aan een breder publiek en waardevolle reacties te sprokkelen. En natuurlijk zijn de open atelierdagen niet onbelangrijk voor een kunstacademie om het ruim aanbod beter bekend te maken.

Grafiekatelier Kunstacademie Zwevegem

Eerst exposeerden we in ons eigen atelier, om later uit te wijken naar de Transfo, een oude elektriciteitscentrale. Jarenlang vormden de ateliers Tekenkunst en Grafiek van de Zwevegemse Kunstacademie één van de grootste deelnemende collectieven. In 2018 weken we noodgedwongen uit naar een andere locatie, een plaatselijk architectenbureau, de werkruimtes van twee studenten grafiek. De deelnemers voelden er zich enorm in hun sas bij het rondleiden van de talrijke bezoekers.

Tijdens Atelier in Beeld zouden we terug in ons eigen grafiekatelier van de Kunstacademie exposeren en demonstreren, maar met de huidige coronamaatregelen is het helaas niet mogelijk de ruimte open te stellen voor publiek. Zoals je merkt, doen wij ontzettend graag mee met Atelier in Beeld omdat een goede organisatie er telkens weer voor zorgt dat wij als Kunstacademie de resultaten van onze werking kunnen tonen aan een zeer groot publiek.

Grafiekatelier Kunstacademie Zwevegem

Wat is het belang van academies?

In onze huidige samenleving is de drang naar zelfontplooiing bij kinderen, jongeren en volwassenen sterk aanwezig. Mensen hebben, naast de dagdagelijkse taken thuis, op school of op het werk, absoluut behoefte aan ontspanning en een nuttige vrijetijdsbesteding. Thuis is niet altijd alles mogelijk. Je hebt misschien wel de tijd, maar niet altijd de ruimte en dat broodnodig duwtje in de rug.

Door de stap te zetten naar de Kunstacademie kunnen jong en oud zich op creatief vlak helemaal uitleven en wordt er gewerkt op vaste tijdstippen, in een goed uitgerust atelier en in een aangename, open sfeer met de klasgenoten en de begeleidende leerkracht.

Net als heel veel sport- en andere culturele organisaties vullen academies een niet te onderschatten leemte op in onze huidige maatschappij, zodat zowel jong als oud in een ontspannen en ongedwongen sfeer zich ten volle kunnen ontplooien en vervolmaken op creatief vlak.

Grafiekatelier Kunstacademie Zwevegem

Waarom is het zo belangrijk om je werk te kunnen tonen?

Niet iedereen heeft evenveel behoefte om te tonen waar hij of zij mee bezig is, maar naast de exposant heb je uiteraard ook nog de bezoeker, die zelf de stap heeft gezet om te komen kijken en te bewonderen, wat uiteindelijk kan leiden tot interessante feedback, uitwisselingen van ervaringen tussen maker en toeschouwer. Het biedt mogelijkheden om elkaar te enthousiasmeren, de bezoeker die de exposant aanmoedigt om zo verder te doen, maar ook de exposant die de bezoeker aanmoedigt om misschien ook de stap te zetten naar de Kunstacademie.

Ik vind het ontzettend fijn om te horen wat een bepaald werk doet met iemand, welke betekenis er aan gegeven wordt. Dikwijls is dat iets anders dan wat ik initieel met een werk bedoelde. Daardoor krijgt een werk soms nog een grotere emotionele waarde. Een quote die ik niet licht zal vergeten, was deze: ‘Dit werk drukt exact uit hoe ik me nu op dit moment in mijn leven voel’. - An Kestier

Wat is de invloed van de coronacrisis op jullie werking?

Bij de jongeren tussen twaalf en achttien jaar en de volwassenen mogen er sedert november 2020 slechts vier leerlingen per les aanwezig zijn in de atelierruimte. Dit is soms maar een derde of een vierde van een volledige klas.

Als leerkracht is het uiteraard niet leuk om elke les maar een beperkt groepje te mogen ontvangen. Je kan ze daardoor wel nog beter kunnen begeleiden, maar je mist toch heel erg de fysieke aanwezigheid van de voltallige groep. De leerlingen en de studenten missen elkaar in zo’n periode. Wij hopen allen stiekem dat we voor het einde van dit schooljaar toch nog eens voltallig mogen samen komen in ons atelier. Ook kijken we nu al heel erg uit naar Atelier in Beeld van volgend jaar, om de deuren van ons grafiekatelier daadwerkelijk wagenwijd te kunnen open zetten, om mensen te kunnen ontvangen en hen te kunnen tonen waar wij mee bezig zijn.

Grafiek buiten
Grafiek buiten
Grafiek buiten

Wat is de motivatie van jullie leerlingen om naar de academie te komen?

Als een kind zich creatief wil uiten, met beeld, woord, muziek of dans, dan is het niet enkel op school, maar ook thuis dat dit wel eens heel vlug opgemerkt wordt. Zodra je dan als leerkracht kinderen, jongeren of volwassenen voor het eerst ontvangt op de academie, merk je al van bij het begin hoe gemotiveerd die wel kunnen zijn. Dat is natuurlijk al een zeer fijn en waardevol uitgangspunt.

Wij proberen ze dan als leerkracht verder aan te moedigen, nieuwe zaken aan te leren,  voldoende te triggeren...We willen ze dus volwaardig begeleiden. Maar ook zij die aanvankelijk nog niet die optimale motivatie in zich hebben en toch naar de kunstacademie komen, verdienen absoluut alle aandacht.

Voor mij is het een plaats waar ik mijn creativiteit kwijt kan. Waar ik onderzoek kan voeren naar beeldelementen, kleuren, werkvormen…Een plek waar ik rust vind, ook op drukke dagen. - Janne Sobrie

Hoe is het om in groep samen te werken?

De ene leerling heeft het misschien al wat moeilijker dan de andere om samen met meerdere mensen les te volgen in hetzelfde lokaal, maar in ons grafiekatelier hoeft dat zeker geen probleem te zijn. Integendeel, leerlingen helpen elkaar spontaan.

Leerlingen met meer technische bagage geven de anderen tips en tricks. Ze helpen met het op punt zetten van grafische druktechnieken. Zo leert de ene leerling constant bij van de andere. Studenten leren van de leerkracht, maar omgekeerd gebeurt dat zeker ook.

Waarom is het belangrijk voor een academie om deel te nemen aan de open atelierdagen?

Eén van de taken van de Kunstacademie is om naar ‘buiten’ te komen en mensen ‘binnen’ te laten in haar atelier(s), zodat het publiek met eigen ogen kan zien hoe creativiteit in de kiem ontstaat en tot welke resultaten die kan leiden. Om de confrontatie met het publiek aan te gaan, zodat men niet op een eilandje blijft werken.

Hoe is het voor jou om docent te zijn op een academie?

Ik hou als docent alleen maar positieve ervaringen over. Je krijgt er over het algemeen zeer enthousiaste kinderen, jongeren of volwassenen over de vloer, die doorgaans op vrijwillige basis de stap naar de academie hebben gezet.

Dat vormt een belangrijk uitgangspunt. Je geniet dan ook van hun werkvreugde zowel tijdens als na het creatieproces. Je kan jouw leerlingen al van jongs af aan in contact brengen met beeldende kunst, ze laten in kunstboeken kijken, ze laten surfen naar kunstsites, ze mee nemen naar tentoonstellingen, ze laten naar buiten komen met hun werk en nog zo veel meer.

Piet Sileghem
Piet Sileghem

Hoe verschilt het groepsatelier van jouw privé-atelier?

Privé-ateliers kunnen erg verschillen met atelierruimtes in de Academie. Individuele ateliers kunnen ook onderling heel verschillend zijn. Bij de ene kunstenaar ligt alles rommelig, terwijl een andere kunstenaar zeer geordend en netjes werkt. Het hangt doorgaans ook af van wat je precies wil doen in een ruimte. Een beeldhouwer, die een steenblok wil bewerken, heeft daarvoor een open ruimte nodig, terwijl een graficus dan eerder een ‘clean’ atelier verkiest. 

Janne Sobrie
Janne Sobrie
Janne Sobrie
Janne Sobrie
Emma Vercruysse
Emma Vercruysse

In academies is dat niet anders. De atelierruimtes verschillen enorm, afhankelijk van techniek, leerkracht en leerlingen. Zo ligt het grafiekatelier, waar ikzelf les geef, er netjes en geordend bij. Dat is absoluut nodig om een groep volwassenen terzelfdertijd grafiek te laten beoefenen. Dat komt mij goed uit, want zo ligt mijn persoonlijk atelier er ook bij. In schilder- en beeldhouwateliers komt het vaker voor dat volwassenen in een groot atelier hun eigen werkhoek krijgen, om die naar eigen goesting in te richten.

Wat is belangrijk voor een academie?

We zorgen ervoor dat kinderen, jongeren en volwassenen in een aangename sfeer les kunnen volgen, dat ze heel veel plezier en voldoening mogen ondervinden in wat ze doen, dat ze heel veel leren over kunst in het algemeen, dat ze er met de klasgenoten en de leerkracht met wederzijds respect kunnen over praten, dat ze trots mogen zijn op hun werk en dat ze er gerust mee naar buiten mogen komen, dat ze er door gebeten worden, dat ze artistiek openbloeien. Dat ze misschien de stap zetten naar nog meer.

Leer je in een academie nog iets meer dan artistieke vaardigheden?

Respect vertonen voor gemeenschappelijk materiaal, apparatuur en meubilair, respect hebben voor andermans mening, elkaar aanmoedigen eerder dan elkaar afbreken, stap voor stap iets bijleren, volharden, op zoek gaan naar het beste van wat er in jezelf leeft en dit naar boven te halen, aan zelfvertrouwen winnen, trots durven zijn op jezelf en op wat je hebt gecreëerd en er durven mee naar buiten treden.

An Kestier

Wanneer ben je als docent tevreden?

Het kan altijd beter, maar als ik vooral voortga op het respect dat ik elke keer opnieuw krijg van zowel mijn jongste als oudste leerlingen, dan puur ik daar heel veel voldoening uit en het maakt alleen maar dat ik mij nog steeds meer en beter inzet. Het enthousiasme van mijn publiek duwt mij absoluut vooruit. Het maakt me blij wanneer ik merk hoe mijn leerlingen en studenten gaandeweg open bloeien en keer op keer hun grenzen verleggen. Ik heb al een pak oud-studenten die het aan het waar maken zijn in zowel de artistieke als onderwijswereld en dat maakt mij uiteraard heel trots.

Pol Gheysens
Pol Gheysens
Piet Sileghem
Piet Sileghem
Emma Vercruysse
Emma Vercruysse

Hoe worden leerlingen individueel begeleid?

In de opleidingen Vrije Grafiek en Tekenkunst voorzie ik voor elke volwassene, al vanaf het eerste leerjaar, het persoonlijk artistiek traject, dat doorloopt over de volgende schooljaren.

Naast de opgelegde opdrachten die ik jaarlijks geef, maakt de student ook werken waarbij hij volledig op eigen tempo alles zelf gaat bepalen: het thema, de techniek, het formaat, de presentatie, de hoeveelheid werken. De studenten krijgen op die manier de kans om enerzijds op zoek te gaan naar wat ze in zich hebben en anderzijds kunnen ze tijdens dat proces op elk ogenblik met raad en daad bijgestaan worden door de leerkracht.

De student kan ook altijd van richting of onderwerp switchen en een ander thema aansnijden of nieuwe uitdagingen op zoeken. Als leerkracht is het dan ook mijn taak hen voldoende aan te sporen en hen met een open vizier te laten kijken. Deelnemen aan evenementen zoals Atelier in Beeld is vast en zeker een stimulans voor mijn leerlingen om zich ook verder op individuele basis artistiek te laten groeien. Vroeg of laat grijpen ze de kans om ook op andere momenten en plaatsen naar buiten te komen met hun werk.

Hanne Nuyttens
Hanne Nuyttens
Veerle Vandamme
Veerle Vandamme

Wat is grafiek?

De leerlingen van het grafiekatelier realiseren grafisch werk, of ook wel eens kortweg grafiek genoemd. Voor hun gedrukte werken passen zij verschillende grafische druktechnieken toe, zoals de houtsnede- en etstechniek, op een nog zeer ambachtelijke, maar non-toxische wijze. Grafiek kan worden ondergebracht in de multipliceerbare kunst; kunstdisciplines waarbij van één uniek werk toch meerdere exemplaren kunnen worden gemaakt. In de grafische druknijverheid spreekt men eerder over reproducties.

Ten opzichte van andere multipliceerbare kunstdisciplines, zoals de fotografie en het bronsgieten, is grafiek wel dé discipline bij uitstek waarbij van één werk een groot aantal exemplaren wordt gemaakt. In de professionele, commerciële kunstwereld is het zeker niet uitzonderlijk dat een zeefdruk gedrukt wordt in een oplage van 100 exemplaren en meer. In de context van een kunstacademie is het drukken van oplages dan weer veel minder of helemaal niet besteed aan onze leerlingen.

Bieke
Bieke Delva
Brecht
Brecht Callewaert
Bieke
Bieke Delva

In het grafiekatelier laten wij de leerlingen kennis maken met een brede waaier aan grafische druktechnieken, zoals hout- en linosnede, materiaaldruk, monotype, droge naald, mezzotint, etsen, aquatint, wash resist, vernis mou, zeefdruk en vlakdruk. Het is daarbij erg belangrijk dat de leerlingen zich eerst grondig voorbereiden vooraleer ze over gaan tot het maken, ininkten en afdrukken van een drukvorm in langshout, kopshout, linoleum, koper, zink, karton, pvc of ander materiaal.

Bij de ene soort opdrachten is het de bedoeling om in functie van een vooraf bepaalde, grafische druktechniek een voorbereidend werk te maken in een teken-, schilder- en/of collagetechniek die past bij het soort drukwerk. Bij een andere soort opdrachten is het dan eerder de bedoeling om, los van een welbepaalde druktechniek, een voorbereidend werk te maken in een teken-, schilder- en/of collagetechniek naar keuze, om pas daarna de meest geschikte grafische druktechniek te bepalen.

Bij nog een ander soort opdrachten is het de bedoeling om, net zoals een tekenaar onmiddellijk begint te tekenen op een blad of een schilder begint te schilderen op zijn doek, zonder voorbereidend werk een beeld direct te snijden in een houtblok of te krassen in een koperplaat. De spontaniteit en de ongekunsteldheid is bij dit soort opdrachten veel meer aanwezig dan bij de andere soort opdrachten.

Grafiek is niet iets wat ik thuis kan beoefenen/uitvoeren en ik leer nog steeds elke les nieuwe dingen bij. - Emma Vercruysse

Stefanie
Stefanie Coeman
  • academie
  • grafiek